Publicatiedatum: 1-6-2006

Maak Grebbelinie rijksmonument

HUGO SCHORER

De provincie Utrecht is de laatste jaren druk in de weer met onze historische verdedigingslinies, zoals de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Stelling van Amsterdam en de Romeinse Limes, de noordgrens van het Romeinse rijk. Forten worden gerestaureerd, grachten uitgebaggerd, linies hersteld en weer zichtbaar gemaakt in het landschap, et cetera. Zo kunnen velen weer genieten van deze bijzondere onderdelen van ons cultuurhistorisch erfgoed.

Onlangs heeft de provincie het initiatief genomen tot het project 'De Grebbelinie boven water!'. Deze verdedigingslinie is niet erg bekend. Iedereen kent wel de Grebbeberg van de gevechten uit de Tweede Wereldoorlog. De Grebbeberg is onderdeel van de Grebbelinie, die als een rustige groene lijn van circa 60 kilometer ligt te sluimeren in het landschap tussen de Nederrijn bij Rhenen en de Zuiderzee, thans het Eemmeer, bij Spakenburg.

Al in 1589 werd de eerste aanzet gegeven tot de aanleg van een verdedigingslinie. Daarbij werd gebruik gemaakt van de mogelijkheden om het moerassige gebied van de Gelderse Vallei tussen Veluwe en Utrechtse Heuvelrug onder water te zetten en zo de vijand de doortocht naar Holland te beletten. In 1629 werd de linie voor het eerst daadwerkelijk gebruikt om de Spanjaarden tegen te houden. In 1793 was de waterstand van de Rijn te laag om het gebied onder water te zetten en de linie in stelling te brengen tegen de Fransen. De Fransen trokken zich gelukkig terug, maar kwamen een jaar later weer.

Toen was er genoeg water in de Rijn en werd de linie voor het eerst daadwerkelijk gebruikt. Maar door de strenge winter bevroren de ge´nundeerde gebieden en konden de Fransen zonder problemen over het ijs naar Utrecht oprukken. In die tijd bestond de linie uit liniedijken, keerkades, aarden voorposten, forten, bastions, sluizen en batterijen. In 1940 is er zwaar gevochten, niet alleen rond de Grebbeberg, maar ook bij het noordelijk deel van de Grebbelinie.

Na 1945 was de linie uit militair oogpunt niet meer van belang. De linie raakte in onbruik. Sommige stukken werden afgegraven. Gemeenten als Amersfoort en Veenendaal hielden er bij hun uitbreidingen geen rekening meer mee. De Grebbelinie werd vergeten totdat eind van de vorige eeuw plaatselijke historische verenigingen begonnen te ijveren voor behoud en herstel. Zij richtten speciale stichtingen op, fiets- en wandelroutes werden gemarkeerd. Deze initiatieven vonden weerklank. In Renswoude komt een gedeelte van de afgegraven liniedijk terug als onderdeel van de realisering van een nieuw landgoed. In Woudenberg is een informatiecentrum ingericht.

Het project van de provincie Utrecht haakt prima aan bij deze plaatselijke activiteiten. Een stuurgroep heeft een actieprogramma opgesteld met wel 100 verschillende projecten die de komende tien jaar uitgevoerd gaan worden om de linie weer te herstellen. Er komt een bezoekerscentrum, evenals wandel- en fietsroutes langs de gehele linie. Gemeenten, waterschap, particulieren, historische verenigingen, het is de bedoeling dat alle betrokkenen hun schouders onder het project zetten. Ook het Rijk kan zijn steentje bijdragen. Dat kan door de nog intacte delen van de Grebbelinie aan te wijzen als rijksmonument. De procedure is gaande, maar we hebben al lange tijd niets meer van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen gehoord. Daarnaast beheert Staatsbosbeheer grote delen van de Grebbelinie en zal dus een belangrijke rol spelen bij het herstel. Daarvoor zal ook Staatsbosbeheer middelen en mankracht moeten vrijmaken.

Dankzij het enthousiasme en de aandacht van de betrokken historische verenigingen en andere particulieren, provincies, gemeenten, het waterschap en Staatsbosbeheer kunnen straks velen gaan genieten van deze eeuwenoude verdedigingslinie.

Jhr mr K.F.H. Schorer is burgemeester van Renswoude. E-mail: burgemeester@renswoude.nl.

Copyright (c) 2006 Het Financieele Dagblad


TERUG NAAR: Artikelkeus OF INTRODUCTIEPAGINA