Publicatiedatum: 26-1-2006

Zoeken en tasten in het duister

HUGO SCHORER

Overal in het land zijn de campagnes voor de verkiezingen van de gemeenteraad op 7 maart van start gegaan. Het belooft boeiend te worden, want het vertrouwen in de overheid was zelden zo laag als nu. Traditiegetrouw lag dit in ons land veel hoger dan in andere Europese landen. Alleen Denemarken en Zwitserland zaten ongeveer op hetzelfde niveau als wij. Eind jaren negentig bereikte het vertrouwen in de overheid een voorlopig laatste hoogtepunt. Daarna is het met de opkomst van Fortuyn razendsnel afgenomen.

De laatste raadpleging van de kiezers was het referendum over de Europese Grondwet. Dat leverde een duidelijk (protest)nee op. Den Haag heeft daar niets mee gedaan. Het kabinet beloofde een groot Europa-debat, verklaarde de Europese Grondwet dood en stak de kop in het zand.

De afgelopen vier jaar was het voor gemeenteraden een zoeken en tasten in het duister van het dualisme - het streven van Den Haag om gemeenteraad en college van burgemeester en wethouders (B en W) te ontvlechten. Zo zijn wethouders geen lid meer van de gemeenteraad. De burgemeester bleef wel raadsvoorzitter.

Gemeenteraden gingen zich assertiever opstellen tegenover B en W. Werd in alle gemeenten veel tijd besteed aan discussies over procedures en de vraag wie nu verantwoordelijk is voor wat, in sommige gemeenten werd duaal besturen in feite een machtsstrijd tussen raad en B en W. Daarbij verdween het belang van de inwoners naar de achtergrond.

Vooral wethouders moesten wennen. De vroeger gebruikelijke steun van de eigen raadsfractie was niet meer vanzelfsprekend en zij waren niet meer welkom bij fractievergaderingen. Volgens het blad Binnenlands Bestuur zijn in de raadsperiode 2002-2006 ruim 315 van de 1600 wethouders wegens een politiek conflict opgestapt.

Gemeenteraadsleden moesten kaders stellen en zich niet met details bezighouden. Ze moesten weer volksvertegenwoordigers worden. Inwoners spraken de volksvertegenwoordigers vooral aan op problemen dicht bij huis, zoals te hard rijden in woonwijken, hondenpoep, hangjongeren, zwerfvuil en verkeersdrempels. Het antwoord: 'U moet bij B en W zijn, want ik stel de kaders en houd me niet bezig met dit soort details', is dan niet erg bevredigend.

Het dualisme heeft vooral geleid tot discussies tussen gemeentebestuurders onderling over procedurele kwesties, waarvan je moeilijk kan volhouden dat die in het belang van de inwoners zijn geweest. Het optuigen van raadsgriffies en het betalen van wachtgelden voor opgestapte wethouders kosten bovendien veel gemeenschapsgeld.

Natuurlijk zijn er ook vernieuwende effecten van het dualisme, zoals meer zelfbewuste gemeenteraden, scheiding tussen uitvoering en controle, meer teamvorming in B en W en geslaagde experimenten met de lokale besluitvorming.

Toch worstelen gemeenten nog steeds met de verschillende rollen van raad, wethouders en burgemeester. Daar kan pas een einde aan komen als het duale systeem ook consequent is doorgevoerd. Daarvoor is het nodig dat twee bepalingen in onze Grondwet vervallen. Het dualisme staat namelijk op gespannen voet met het grondwetsartikel dat de gemeenteraad aan het hoofd staat van de gemeente en met het artikel dat de burgemeester voorzitter is van de raad. Zolang deze bepalingen niet geschrapt worden, zal de verwarring blijven bestaan.

Aan het eind van deze gemeenteraadsperiode de balans opmakend, is het lokale bestuur nog zoekende als gevolg van de introductie in 2002 van het dualisme, een kostbare Haagse oplossing voor een zeker in de kleinere gemeenten nauwelijks ervaren probleem. De kiezers hebben van dit alles weinig gemerkt en vermoedelijk nog minder begrepen. Het zou mooi zijn als ze toch massaal gingen stemmen op 7 maart.

Jhr mr K.F.H. Schorer is burgemeester van Renswoude. E-mail: burgemeester@renswoude.nl

Copyright (c) 2006 Het Financieele Dagblad


TERUG NAAR: Artikelkeus OF INTRODUCTIEPAGINA